Sehemu 4: Mazoezi na Maswali ya Marudio

4.1 MAZOEZI YA VITENDO

🔍 Jaribu Kufanya Uchambuzi wa Hisa

📌 Mradi #1: Uchambuzi wa Benki Kuu Tanzania (NMB vs. CRDB)

Hatua 1: Chunguza Taarifa za Kampuni

• Nenda kwenye tovuti za DSE au VFSL kupata taarifa:

  • DSE Website

  • VFSL Reports

• Angalia:

  • Gawio (Dividend) ya Hivi Karibuni:

    • NMB: 120 TZS kwa hisa (2023)

    • CRDB: 80 TZS kwa hisa (2023)

  • Bei ya Hisa Sasa:

    • NMB: 3,200 TZS kwa hisa

    • CRDB: 450 TZS kwa hisa

  • Ukuaji wa Mapato:

    • NMB: 12% mwaka 2023

    • CRDB: 8% mwaka 2023

Hatua 2: Linganisha na Uamue

🔥 Hitimisho:

• NMB: Inatoa gawio thabiti, nzuri kwa wawekezaji wanaotaka mapato ya mara kwa mara.

• CRDB: Ina Dividend Yield kubwa (17.78%), ikionyesha uwezo wa kurudi kwa uwekezaji.

💰 Simulizi ya Biashara: "Ununue Hisa za TBL kwa TZS 1,000,000"

📌 Mradi #2: Je, Utafaidika Baada ya Mwaka Mmoja?

Taarifa za TBL (Tanzania Breweries Ltd):

• Bei ya Hisa: 10,000 TZS kwa hisa (Januari 2024)

• Gawio: 400 TZS kwa hisa (mwaka 2023)

• Uwezekano wa Kuongezeka kwa Bei: 15% kwa mwaka

Mahesabu:

1. Idadi ya Hisa Unazoweza Kununua:

   • 1,000,000 TZS ÷ 10,000 TZS = 100 hisa

2. Gawio Utakalopata:

   • 100 hisa × 400 TZS = 40,000 TZS

3. Thamani ya Hisa Baada ya Mwaka:

   • 10,000 TZS + (15% × 10,000) = 11,500 TZS/hisa

   • Jumla: 100 × 11,500 = 1,150,000 TZS

4. Jumla ya Faida:

   • 1,150,000 TZS (thamani ya hisa) + 40,000 TZS (gawio) = 1,190,000 TZS

   • Faida: 190,000 TZS (19% ya uwekezaji wako!)

🔥 Hitimisho:
✅ Uwekezaji wa TZS 1,000,000 ungekuza thamani yako hadi TZS 1,190,000 baada ya mwaka mmoja!

4.2 MASWALI YA MARUDIO

(Maswali haya yanakusudia kukufanya ujikumbushe na kujifunza kwa undani!)

❓ Maswali ya Kufikiria:

1. "Hisa ni nini, na kwa nini mtu anunue hisa?"

   • Jibu: Hisa ni sehemu ya umiliki wa kampuni. Mtu anununununua hisa ili:

     • Kupata faida kutokana na kuongezeka kwa thamani ya hisa.

     • Kupokea gawio kutoka kwa kampuni.

     • Kushiriki katika ukuaji wa uchumi.

2. "Tofautisha kati ya soko la awali na soko la pili."

   • Jibu:

     • Soko la Awali (Primary Market): Ni pale kampuni inapotoa hisa zake kwa mara ya kwanza kwa umma (IPO).

     • Soko la Pili (Secondary Market): Ni soko ambalo wanahisa wanauziana hisa kwa bei ya sasa (kupitia DSE).

3. "Kwa nini unahitaji dalali wa soko la hisa?"

   • Jibu:

     • Kwa sababu wanafanya kazi kwa mujibu wa sheria za DSE.

     • Wana ujuzi wa kutosha kukusaidia kufanya maamuzi sahihi.

     • Wana mifumo ya kufanyia biashara hisa kwa niaba yako.

4. "Orodha hatari tatu za kuwekeza kwenye hisa."

   • Jibu:

     1. Hatari ya Kupoteza Fedha: Bei ya hisa inaweza kushuka.

     2. Hatari ya Kampuni Kufilisika: Ikiwa kampuni inashindwa, hisa zake zinaweza kuwa hazina thamani.

     3. Hatari ya Mabadiliko ya Soko: Mienendo ya uchumi na siasa inaweza kuathiri bei ya hisa.

HITIMISHO: "UWEKEZAJI NI SAYANSI NA SANAA!"

🎯 Kwa kufuata mafunzo haya:
✔️ Umejifunza jinsi ya kuchambua hisa kwa kutumia data halisi.
✔️ Umeona mfano wa vitendo wa jinsi uwekezaji unaweza kukufanya mfanyabiashara.
✔️ Umejibu maswali ya msingi ya soko la hisa.

🔹 KUMBUKA:

"Uwekezaji mzuri sio wa bahati—ni wa maarifa!"