1.1 Hisa ni Nini? - Kuvumbua Ulimwengu wa Uwekezaji

Ufafanuzi wa Kina

Hisa ni kama vipande vya mkate wa kampuni - unaponunua hisa, unakuwa mmiliki wa sehemu hiyo ya "mkate". Kila hisa inawakilisha:

• Haki ya umiliki (Unastahili asilimia ya kampuni)

• Haki ya kupokea gawio (Ikiwa kampuni inalipa)

• Haki ya kupiga kura katika mikutano mikuu ya wanahisa

Mfano Halisi:
Ikiwa kampuni ina hisa 1,000,000 na unanunua hisa 10,000, wewe ni mmiliki wa 1% ya kampuni hiyo!

Aina za Hisa - Kuchagua Silaha Yako ya Kifedha

(a) Hisa za Kawaida (Common Stock)

• "Demokrasia ya Uwekezaji" - Haki kamili ya kupiga kura

• Gawio Lisilohakikika - Tegemeo la uamuzi wa bodi

• Uwezo wa Mafanikio Makubwa - Bei inaweza kupanda kwa kasi

(b) Hisa Maalum (Preferred Stock)

• "VIP ya Uwekezaji" - Vipaumbele vya malipo

• Gawio Lililowekwa - Kama mkataba wa kudumu

• Hakikiko la Kurudi kwa Fedha - Kwanza kulipwa wakati wa mwisho

1.2 Faida za Kuwekeza Katika Hisa - Njia ya Mabilioni

(a) Uwezo wa Kupata Faida Kubwa

• Mfano wa Kihistoria: Hisa za NMB zilipanda 300% kati ya 2017-2021!

• Kulinganisha na Mali Nyingine:

  • Mabati: 5-7% kwa mwaka

  • Hisa Bora: 15-25% kwa mwaka

(b) Ushiriki katika Ukuaji wa Kampuni

Unakuwa "Mfanyabiashara bila shida":

• Unasaidia kampuni kupanuka

• Kupata fursa za biashara mpya

• Kufurahia mafanikio ya kampuni

(c) Urahisi wa Kuuza (Liquidity)

• Tofauti na Nyumba: Unaweza kuuza hisa zako kwa sekunde 5 tu!

• Mfumo wa DSE: Unauza kwa bei ya soko ya sasa

(d) Upokeaji wa Gawio - Pesa za Ziada

• Mfano wa CRDB: Wanalipa gawio la TZS 60 kwa kila hisa kila mwaka

• Hisa 1,000 = TZS 60,000 kwa mwaka!

1.3 Hatari za Kuwekeza Katika Hisa - Kujikinga Kabla ya Kuumiza

(a) Mabadiliko ya Bei - Mchezo wa Kupanda na Kushuka

• Volatility (Msukosuko): Bei inaweza kubadilika kwa 10% kwa siku moja

• Mfano: Hisa za TCC zilishuka 15% Juni 2022 baada ya sheria mpya

(b) Hatari ya Kampuni Kufilisika - Kukata Rope

• Alama za Tahadhari:

  • Kampuni inapoteza pesa kwa mfululizo

  • Gawio linakoma

  • Wakuu wa kampuni wanaacha kazi

(c) Kutokuwa na Uhakika wa Soko - Dhoruba Zisizotarajiwa

• Vipengele Vinavyoweza Kuathiri:

  • Mabadiliko ya serikali

  • Mianya ya uchumi

  • Vita vya kibiashara

Mbinu ya Kujikinga:
✓ Utofautishaji wa portfolio
✓ Uwekezaji wa muda mrefu
✓ Kufuatilia taarifa za kampuni

Kipindi cha Kufanya Mazoezi - "Jifunze Kwa Kutenda"

Zoezi la 1: Kujifunza Kupitia Mfano

Hali halisi: Ununue hisa 500 za NMB kwa TZS 2,500 kwa hisa (Jumla TZS 1,250,000)

• Baada ya mwaka 1: Bei iko TZS 3,000 kwa hisa

• Gawio: TZS 100 kwa hisa
  Hesabu:

1. Thamani ya sasa: 500 x 3,000 = TZS 1,500,000

2. Gawio: 500 x 100 = TZS 50,000

3. Faida ya jumla: TZS 300,000 (bei) + TZS 50,000 (gawio) = TZS 350,000!

Zoezi la 2: Kuchambua Hatari

Chagua kampuni yoyote DSE na:

1. Andika mambo 3 yanayofanya kuwa uwekezaji mzuri

2. Andika mambo 2 ya hatari

3. Amua kama ungenunua hisa zake leo

Hitimisho la Sehemu - "Njia Yako ya Kuanza"

Hisa si tena somo la watu wa tajiri - ni fursa yako ya kujenga utajiri! Kwa kuelewa:
✓ Hisa ni nini
✓ Faida zake
✓ Hatari zake

Uko tayari kwa safari ya kufurahisha ya uwekezaji!