Kozi ya lugha ya Kichina kwa Kiswahili – Kutoka Mwanzo hadi Kuelewa

Malengo:

• Kujua matamshi ya Kichina (Pinyin).

• Kujitambulisha na kutumia salamu za kawaida.

Somo:

Mazoezi:

• Jitambulisho: “Nǐ hǎo, Wǒ jiào [jina]”

• Fanya mazoezi ya matamshi ya Pinyin kila siku (A, O, E, I, U, Ü).

Malengo:

• Kujua namba 1–20 na rangi kuu.

• Kujua vitu vya nyumbani na mahali.

Somo:

Namba:

Rangi:

Vitu vya nyumbani:

Mazoezi:

• Hesabu vitu nyumbani kwa Kichina.

• Eleza rangi na vitu ulivyoona.

Malengo:

• Kujenga sentensi rahisi.

• Kuuliza na kujibu maswali ya kila siku.

Somo:

Mazoezi:

• Tengeneza sentensi zako za kila siku: “Ninaenda sokoni”, “Ninapenda kahawa”.

• Jaribu kuuliza maswali kwa Kichina.

Malengo:

• Kujieleza hisia.

• Kutumia alama kueleza mahali na muda.

Somo:

Mazoezi:

• Eleza hisia zako au tukio kwa Kichina.

• Tumia alama kueleza mahali na muda.

1. Muundo wa Kawaida wa Sentensi

Sentensi nyingi za Kichina zinafuata Mfumo wa SVO (Subject + Verb + Object), sawa na Kiswahili na Kiingereza.

Mfano:

• 我吃苹果。

• Wǒ chī píngguǒ.

• Mimi nakula tofaa.

Ufafanuzi:

• 我 (Wǒ) = Mimi (subject)

• 吃 (chī) = Kula (verb)

• 苹果 (píngguǒ) = Tofaa (object)

2. Kutumia Viashiria vya Wakati (Time)

Kichina kinatumia viashiria vya wakati mwanzoni au kati ya subject na verb ili kuelezea wakati wa kitendo.

Mfano:

• 我今天去学校。

• Wǒ jīntiān qù xuéxiào.

• Mimi leo ninaenda shule.

Ufafanuzi:

• 今天 (jīntiān) = Leo

• Muundo: Subject + Time + Verb + Object

Mifano ya viashiria vingine vya wakati:

• 昨天 (zuótiān) – Jana

• 明天 (míngtiān) – Kesho

• 现在 (xiànzài) – Sasa

3. Kutumia Viashiria vya Mahali (Place)

Mahali huzungushwa na viashiria kabla ya kitenzi au mwisho wa sentensi.

Mfano:

• 我在家吃饭。

• Wǒ zài jiā chī fàn.

• Mimi nikipika/nikila chakula nyumbani.

Ufafanuzi:

• 在 (zài) = katika / iko

• 家 (jiā) = Nyumbani

• 吃饭 (chī fàn) = Kula chakula

Muundo: Subject + Place + Verb + Object

4. Kuunda Maswali

a) Maswali ya Ndiyo/Hapana:
Ongeza 吗 (ma) mwishoni mwa sentensi.

• 你好吗？

• Nǐ hǎo ma?

• Unaendeleaje? (Ndiyo/Hapana)

b) Maswali ya Taarifa:
Tumia maneno ya kuuliza kama:

• 什么 (shénme) – Nini

• 谁 (shéi) – Nani

• 哪里 (nǎlǐ) – Wapi

• 什么时候 (shénme shíhou) – Lini

Mfano:

• 你吃什么？

• Nǐ chī shénme?

• Unakula nini?

5. Kutumia Negation (Hapana / Si)

• 不 (bù) – kwa sasa/future tense, si / hapana

• 没 (méi) – kwa past tense, hakuna

Mfano:

• 我不喝水。

• Wǒ bù hē shuǐ.

• Sishingi maji / Si ninakunywa maji

• 我没吃早饭。

• Wǒ méi chī zǎofàn.

• Sijala kiamsha kinywa

6. Kutumia Conjunctions (Na, Au, Lakini)

• 和 (hé) = na

• 还是 (háishì) = au

• 但是 (dànshì) = lakini

Mfano:

• 我喜欢苹果和香蕉。

• Wǒ xǐhuān píngguǒ hé xiāngjiāo.

• Ninapenda tofaa na ndizi

• 你喝茶还是咖啡？

• Nǐ hē chá háishì kāfēi?

• Unakunywa chai au kahawa?

7. Tipi Rahisi za Kutunga Sentensi za Kila Siku

1. Subject + Verb + Object

   • 我喝水。 Wǒ hē shuǐ – Ninakunywa maji

2. Subject + Time + Verb + Object

   • 我今天去学校。 Wǒ jīntiān qù xuéxiào – Leo ninaenda shule

3. Subject + Place + Verb + Object

   • 我在家吃饭。 Wǒ zài jiā chī fàn – Nikila nyumbani

4. Question (Ndiyo/Hapana)

   • 你好吗？ Nǐ hǎo ma? – Unaendeleaje?

5. Question (Taarifa)

   • 你吃什么？ Nǐ chī shénme? – Unakula nini?

1. Pinyin ni nini?

• Pinyin ni mfumo wa kuandika matamshi ya Kichina kwa herufi za Kilatini.

• Kila herufi ina sauti maalumu, tofauti na Kiswahili kidogo.

• Matamshi yanahusiana sana na tones (midundo).

2. Tones (Midundo)

Kichina kina midundo 4 muhimu (+ tone isiyo na midundo):

Mfano:

• 妈 (mā) – Mama

• 麻 (má) – Hemp / mmea

• 马 (mǎ) – Farasi

• 骂 (mà) – Kukasirishwa

Mazoezi:

• Jitafute neno moja na useme kwa tones zote.

• Sikiliza audio kwenye apps kama HelloChinese au Yoyo Chinese.

3. Vowels (Sauti za Kimsingi)

Mazoezi:

• Sema kila vowel kando na tone.

• Jaribu maneno rahisi kama mā, mǎ, mà, má.

4. Consonants (Sauti za Mwanzo)

Kichina kina baadhi ya consonants ambazo hazipo Kiswahili, zingatia hizi rahisi:

Mazoezi:

• Chagua neno rahisi na sema consonant + vowel + tone.

• Sikiliza audio ili kuiga matamshi.

5. Muundo Rahisi wa Kutamka Maneno

1. Chukua consonant + vowel → sema polepole

2. Ongeza tone → fanya kama ilivyo kwenye tone table

3. Rudia maneno mara 3–5 hadi midundo iende sawa

Mfano:

• 你 (nǐ) → n-i + tone 3 (shuka kisha juu)

• 好 (hǎo) → h-a-o + tone 3 (shuka kisha juu)

• 你好 (Nǐ hǎo) → rudia polepole 3x, kisha jaribu kuzungumza kama kawaida

6. Mazoezi ya Kila Siku

• Sema salamu 5–10 kila siku kwa tones sahihi.

• Sikiliza audio kwenye apps au YouTube na jaribu kuiga maneno.

• Andika Pinyin kisha usome kwa sauti.

• Changanya consonant + vowel + tone kwa maneno tofauti.