Malware na Virusi

Malware na Virusi

Malware na virusi ni programu hatarishi zinazotengenezwa na wahalifu wa kimtandao kwa lengo la:

• Kuiba taarifa binafsi au za shirika

• Kuharibu mafaili au mifumo ya kompyuta

• Kufuatilia matumizi ya kifaa bila ruhusa

• Kudhibiti kifaa kwa mbali bila mmiliki kujua

Zote mbili ni tishio kwa usalama wa taarifa na mfumo mzima wa kidijitali.

Virusi (Computer Virus)

Virusi ni aina ya programu hatarishi inayojijaza au kujirudufu kwenye mafaili ya kompyuta. Mara nyingi huambukiza faili la kawaida (kama .exe, .doc, .pdf), na linaweza kufanya yafuatayo:

• Kuharibu faili zako

• Kufanya kompyuta iwe na kasi ndogo sana

• Kueneza kwenye kompyuta nyingine kupitia USB, email, au mtandao

Virusi vinahitaji mtumiaji afanye kitendo fulani, kama kufungua faili lililoambukizwa, ili kuanza kuathiri mfumo.

Malware (Malicious Software)

Malware ni jina linalojumlisha aina zote za programu hatarishi, si virusi tu. Zinaweza kuingia kwenye kompyuta yako kwa siri na kufanya madhara mbalimbali. Aina kuu za malware ni:

• 🔍 Spyware: Hufuatilia matendo yako bila ruhusa, huiba nywila na taarifa nyingine nyeti.

• 🔒 Ransomware: Hufunga/kuficha mafaili yako na kudai ulipie fedha ili yafunguliwe (kama “kifunguaji fidia”).

• 🐴 Trojans (Horse): Huonekana kama programu halali, lakini nyuma yake kuna madhara makubwa.

• 🦠 Worms: Hujirudufu na kusambaa kwenye mitandao bila kuhitaji mtumiaji kufanya chochote.

Mfano wa Hali Halisi:

Mtu anapokea barua pepe yenye faili la "invoice" au "job offer" lililoambukizwa. Akifungua tu, kompyuta yake inaathirika — spyware inamrekodi, au ransomware inafunga mafaili yote.

Au:

Unapotembelea tovuti ya bure ya kudownload filamu/michezo (piracy), malware huweza kuingia kwenye kompyuta yako bila hata wewe kugundua.

Dalili za Kuambukizwa Malware/Virusi

• Kompyuta kuwa polepole sana ghafla

• Vidirisha vya matangazo visivyotoka (pop-ups)

• Programu zisizojulikana kuanza kujiendesha

• Taarifa zako kuvuja au kupotea

• Mafaili kufunguka na ujumbe wa kudai pesa (ransom)

Jinsi ya Kujilinda

• Tumia antivirus na firewall imara

• Usifungue faili au viungo kutoka kwa watu usiowajua

• Epuka kupakua programu kutoka kwenye tovuti zisizo rasmi

• Weka mfumo wako wa uendeshaji (Windows, Android, n.k.) ukiwa umesasishwa (updated)