📘 1. Masomo Msingi (Theology Basics / Misingi ya Theolojia)

Masomo ya Biblia (Biblical Studies)

• Utangulizi wa Agano la Kale

• Utangulizi wa Agano Jipya

• Utafiti wa Manabii (Prophetic Literature)

• Utafiti wa Injili na Matendo ya Mitume

• Barua za Paulo na Barua Nyingine

Theolojia ya Mfumo (Systematic Theology)

• Nadharia ya Mungu (Doctrine of God)

• Nadharia ya Kristo (Doctrine of Christ)

• Nadharia ya Kanisa (Doctrine of the Church)

• Uokoaji na Ufalme wa Mungu (Soteriology)

• Roho Mtakatifu (Pneumatology)

Ufasiri wa Maandiko (Hermeneutics)

• Kanuni za Ufasiri wa Maandiko

• Ufasiri wa Biblia

Historia ya Kanisa

• Historia ya Ukristo na Kanisa

📙 2. Masomo ya Maadili na Falsafa

Maadili (Ethics)

• Utangulizi wa Nadharia za Maadili

• Maadili ya Kikristo na Masuala ya Jamii

• Changamoto za Maadili ya Kisasa

Falsafa ya Dini (Philosophy of Religion)

• Falsafa kwa Wanafunzi wa Theolojia

• Falsafa ya Dini

📗 3. Masomo ya Huduma ya Kanisa na Uongozi

Huduma ya Ustadhari (Pastoral Ministry)

• Uongozi wa Kikristo

• Huduma ya Kusameheana & Ushauri

• Sanaa ya Kuhubiri (Homiletics)

Theolojia ya Vitendo (Practical Theology)

• Elimu ya Kikristo

• Usimamizi wa Kanisa & Kuanzisha Makanisa

📕 4. Lugha ya Maandiko na Utafiti

• Kiebrania cha Kitakatifu (Biblical Hebrew)

• Kigiriki cha Biblia (Greek for Exegesis)

• Njia za Utafiti wa Theolojia

📘 5. Masomo ya Chaguo / Electives

• Dini za Ulimwengu (World Religions)

• Uislamu na Ushirikiano wa Dini (Islam & Interfaith Studies)

• Theolojia za Kiafrika

• Jinsia na Dini (Gender & Religion)

• Dini, Vyombo vya Habari na Jamii

Maana ya Agano la Kale

Agano la Kale ni sehemu ya kwanza ya Biblia, likiwa na vitabu 39, lililoandikwa hasa kwa lugha ya Kiebrania (na sehemu chache za Kiaramu). Linaelezea uhusiano wa Mungu na taifa la Israeli kabla ya kuja kwa Yesu Kristo.

Muundo wa Agano la Kale

Agano la Kale limegawanywa katika makundi makuu manne:

(a) Vitabu vya Sheria (Torati) – 5

• Mwanzo

• Kutoka

• Walawi

• Hesabu

• Kumbukumbu la Torati

Maudhui:

• Uumbaji wa ulimwengu

• Anguko la mwanadamu

• Agano la Mungu na Ibrahimu

• Kutoka Misri

• Sheria ya Musa

(b) Vitabu vya Historia – 12

Kuanzia Yoshua hadi Esta

Maudhui:

• Kuingia Kanaani

• Enzi za waamuzi

• Falme za Israeli na Yuda

• Uhamisho Babeli

(c) Vitabu vya Mashairi na Hekima – 5

• Ayubu

• Zaburi

• Mithali

• Mhubiri

• Wimbo Ulio Bora

Maudhui:

• Maombi

• Hekima

• Maisha ya mwanadamu

• Ibada

(d) Vitabu vya Manabii – 17

• Manabii Wakubwa (Isaya, Yeremia, Ezekieli, Danieli)

• Manabii Wadogo (12)

Dhamira Kuu za Agano la Kale

• Agano

• Sheria

• Utii na adhabu

• Ahadi ya Masihi

2. UTANGULIZI WA AGANO JIPYA

Maana ya Agano Jipya

Agano Jipya lina vitabu 27, vilivyoandikwa kwa lugha ya Kigiriki, vikielezea kuja kwa Yesu Kristo na mwanzo wa Kanisa.

Mandhari ya Kihistoria

• Utawala wa Kirumi

• Uyahudi wa Mafarisayo na Masadukayo

• Matarajio ya Masihi

Muundo wa Agano Jipya

(a) Injili Nne

• Mathayo – Yesu kama Mfalme

• Marko – Yesu kama Mtumishi

• Luka – Yesu kama Mwanadamu Mkamilifu

• Yohana – Yesu kama Mwana wa Mungu

(b) Matendo ya Mitume

• Kuzaliwa kwa Kanisa

• Kazi ya Roho Mtakatifu

• Huduma ya Petro na Paulo

(c) Barua (Epistles)

• Barua za Paulo

• Barua za Jumla

(d) Ufunuo

• Ushindi wa Kristo

• Hukumu na uzima wa milele

Dhamira Kuu

• Wokovu kwa neema

• Imani

• Upendo

• Kanisa

3. UTAFITI WA MANABII (PROPHETIC LITERATURE)

Maana ya Unabii

Unabii si kutabiri tu yajayo, bali ni:

• Kutangaza mapenzi ya Mungu

• Kukemea dhambi

• Kutoa tumaini

Kazi za Nabii

• Mjumbe wa Mungu

• Mlinzi wa maadili

• Mfasiri wa historia

Manabii Wakubwa

• Isaya: Utakatifu wa Mungu na Masihi

• Yeremia: Toba na agano jipya

• Ezekieli: Utukufu wa Mungu

• Danieli: Falme na siku za mwisho

Manabii Wadogo

• Hosea – upendo wa Mungu

• Amosi – haki ya kijamii

• Mika – haki na unyenyekevu

• Malaki – maandalizi ya Masihi

Unabii wa Masihi

• Kuzaliwa kwake

• Mateso

• Ufufuo

• Ufalme wake

4. UTAFITI WA INJILI NA MATENDO YA MITUME

Injili za Sinoptiki

Zinafanana kwa mtiririko na maudhui:

• Mathayo

• Marko

• Luka

Injili ya Yohana

• Inasisitiza uungu wa Yesu

• “Mimi Ndimi…”

Maudhui ya Injili

• Kuzaliwa kwa Yesu

• Huduma yake

• Miujiza

• Mafundisho

• Msalaba na Ufufuo

Matendo ya Mitume

• Kushuka kwa Roho Mtakatifu

• Kanisa la kwanza

• Safari za Paulo

• Kuenea kwa Injili

5. BARUA ZA PAULO NA BARUA NYINGINE

Barua za Paulo

Zililenga makanisa na watu binafsi.

Mada Kuu

• Wokovu kwa neema (Warumi, Wagalatia)

• Kanisa na umoja (Waefeso)

• Maisha ya Kikristo (Wakolosai)

• Uongozi wa Kanisa (1–2 Timotheo, Tito)

Barua za Jumla

• Yakobo: Imani na matendo

• Petro: Mateso na tumaini

• Yohana: Upendo na kweli

• Yuda: Kupigania imani

Umuhimu wake Leo

• Mafundisho ya msingi

• Maadili ya Kikristo

• Uongozi wa Kanisa

THEOLOJIA YA MFUMO (SYSTEMATIC THEOLOGY)

Maana

Theolojia ya Mfumo ni mpangilio wa mafundisho ya Biblia kwa mada, ili kuyaelewa kwa mtiririko na kwa mantiki. Haina kusoma Biblia kwa kitabu, bali kwa mada (doctrine) kama vile Mungu, Kristo, wokovu, Kanisa, n.k.

Lengo

• Kuleta mpangilio wa imani ya Kikristo

• Kujenga msimamo wa mafundisho sahihi

• Kusaidia Kanisa kufundisha na kujibu mafundisho potofu

• Kuunganisha Biblia yote katika ujumbe mmoja

1. NADHARIA YA MUNGU (DOCTRINE OF GOD / THEOLOGY PROPER)

Ufunuo wa Mungu

• Ufunuo wa jumla: uumbaji, dhamiri, historia

• Ufunuo maalum: Biblia, Yesu Kristo

Asili ya Mungu

• Mungu ni Roho

• Mungu ni Mmoja, lakini watatu katika nafsi (Utatu)

  • Baba

  • Mwana

  • Roho Mtakatifu

Sifa za Mungu

Sifa zisizoshirikika (Incommunicable Attributes)

• Umilele

• Kutokubadilika

• Ukuu (Omnipotence)

• Ujuzi wote (Omniscience)

• Uwepo kila mahali (Omnipresence)

Sifa zinazoshirikika (Communicable Attributes)

• Upendo

• Haki

• Utakatifu

• Neema

• Uaminifu

Kazi za Mungu

• Uumbaji

• Ulinzi (Providence)

• Ukombozi

• Hukumu

2. NADHARIA YA KRISTO (CHRISTOLOGY)

Nafsi ya Kristo

• Yesu ni Mungu kamili

• Yesu ni Mwanadamu kamili

• Muungano wa asili mbili (Hypostatic Union)

Uungu wa Kristo

• Alikuwako tangu milele

• Anashiriki sifa za Mungu

• Anaabudiwa

Ubinadamu wa Kristo

• Alizaliwa kwa mwanamke

• Alipata njaa, uchovu, mateso

• Hakuwa na dhambi

Kazi ya Kristo

(a) Nabii

• Alifunua mapenzi ya Mungu

(b) Kuhani

• Alitoa sadaka ya dhambi

• Anatuombea

(c) Mfalme

• Anatawala Kanisa

• Atarudi kuhukumu

Kifo na Ufufuo

• Kifo chake ni cha upatanisho

• Ufufuo ni ushindi dhidi ya kifo

3. NADHARIA YA KANISA (ECCLESIOLOGY)

Maana ya Kanisa

Kanisa ni:

• Watu waliokombolewa

• Mwili wa Kristo

• Hekalu la Roho Mtakatifu

Aina za Kanisa

• Kanisa la ulimwengu wote

• Kanisa la mahali

Alama za Kanisa la kweli

• Neno linafundishwa kwa usahihi

• Sakramenti zinatolewa kwa uaminifu

• Nidhamu ya Kanisa

Sakramenti

• Ubatizo

• Meza ya Bwana

Uongozi wa Kanisa

• Wachungaji

• Wazee

• Mashemasi

Kusudi la Kanisa

• Ibada

• Uinjilisti

• Ufundishaji

• Huduma kwa jamii

4. UOKOAJI NA UFALME WA MUNGU (SOTERIOLOGY)

Maana ya Wokovu

Wokovu ni kazi ya Mungu ya:

• Kumwokoa mwanadamu kutoka dhambini

• Kumrejesha katika uhusiano na Mungu

Hatua za Wokovu

1. Wito wa Mungu

2. Toba

3. Imani

4. Kuhesabiwa haki

5. Kuzaliwa upya

6. Kutakaswa

7. Kutukuzwa

Msingi wa Wokovu

• Neema ya Mungu

• Kazi ya Kristo

• Imani, si matendo

Ufalme wa Mungu

• Upo sasa (katika mioyo)

• Utatimilika baadaye (kurudi kwa Kristo)

5. ROHO MTAKATIFU (PNEUMATOLOGY)

Nafsi ya Roho Mtakatifu

• Si nguvu, bali nafsi

• Ni Mungu kamili

• Sehemu ya Utatu

Kazi za Roho Mtakatifu

Kabla ya Wokovu

• Kuhukumu dhambi

• Kuvuta watu kwa Kristo

Baada ya Wokovu

• Kukaa ndani ya waamini

• Kuwatia nguvu

• Kuwatakasa

• Kuongoza katika kweli

Karama za Roho

• Karama za huduma

• Karama za ufunuo

• Karama za nguvu

Matunda ya Roho

• Upendo

• Furaha

• Amani

• Subira

• Wema

• Fadhili

• Uaminifu

• Upole

• Kiasi

UFASIRI WA MAANDIKO (HERMENEUTICS)

Maana ya Hermeneutics

Hermeneutics ni sayansi na sanaa ya kutafsiri Maandiko Matakatifu kwa usahihi. Lengo lake ni kugundua maana halisi iliyokusudiwa na mwandishi wa Biblia, si kuingiza mawazo yetu binafsi.

Tofauti kati ya:

• Hermeneutics – kanuni za ufasiri

• Exegesis – matumizi ya kanuni hizo kwenye kifungu fulani

• Eisegesis – kuingiza mawazo binafsi (kosa)

UMUHIMU WA UFASIRI SAHIHI

• Kuzuia mafundisho potofu

• Kulinda ukweli wa Biblia

• Kuwezesha mahubiri sahihi

• Kujenga Kanisa katika kweli

KANUNI ZA UFASIRI WA MAANDIKO

1. Kanuni ya Muktadha (Context)

• Soma kifungu kulingana na:

  • Aya

  • Sura

  • Kitabu chote

  • Biblia yote

Andiko haliwezi kufasiriwa kinyume na muktadha wake.

2. Kanuni ya Maandiko Kujitafsiri Yenyewe

• Biblia haina kujipinga

• Andiko gumu hufasiriwa kwa andiko wazi

3. Kanuni ya Historia na Utamaduni

• Tambua:

  • Wakati kilipoandikwa

  • Hali ya kisiasa

  • Mila na desturi

  • Hadhira ya awali

4. Kanuni ya Lugha

• Tambua:

  • Lugha ya asili (Kiebrania, Kigiriki, Kiaramu)

  • Maana ya maneno wakati huo

  • Sarufi na muundo wa sentensi

5. Kanuni ya Aina ya Fasihi (Genre)

• Historia

• Sheria

• Mashairi

• Unabii

• Injili

• Barua

Kila aina ina kanuni zake za ufasiri.

6. Kanuni ya Kristo Kati (Christocentric Principle)

• Biblia yote inaelekeza kwa Kristo

• Agano la Kale linaandaa Agano Jipya

7. Kanuni ya Matumizi Sahihi (Application)

• Tafsiri kwanza

• Kisha tumia katika maisha ya leo

• Epuka matumizi nje ya maana ya awali

UFASIRI WA BIBLIA (BIBLICAL INTERPRETATION)

Hatua za Ufasiri wa Biblia

1. Uchunguzi (Observation)

• Nani anaongea?

• Kwa nani?

• Nini kinasemwa?

2. Tafsiri (Interpretation)

• Maana ya maandiko kwa wasomaji wa awali

3. Matumizi (Application)

• Maana kwa waamini wa leo

Makosa ya Kuepuka

• Kuchomoa aya moja pekee

• Kutafsiri bila muktadha

• Kuweka uzoefu binafsi juu ya Neno

HISTORIA YA KANISA

Maana

Historia ya Kanisa ni utafiti wa:

• Kuzaliwa

• Ukuaji

• Changamoto

• Mafanikio ya Kanisa tangu karne ya 1 hadi leo

MGAWANYO WA HISTORIA YA KANISA

1. Kanisa la Mwanzo (Karne 1–3)

• Mitume

• Mateso ya Wakristo

• Maendeleo ya mafundisho

• Mashahidi (Martyrs)

2. Kanisa la Dola (Karne 4–5)

• Konstantino

• Uhuru wa Ukristo

• Mabaraza ya Kanisa (Nicaea, Chalcedon)

• Kuimarika kwa mafundisho rasmi

3. Kanisa la Kati (Karne 6–15)

• Mamlaka ya Papa

• Monasteri

• Mafundisho potofu

• Vita vya Msalaba

4. Matengenezo ya Kanisa (Reformation – Karne ya 16)

• Martin Luther

• John Calvin

• Zwingli

• Kurudi kwenye Biblia

5. Kanisa la Kisasa (Karne 17–21)

• Uamsho wa kiroho

• Uinjilisti wa dunia

• Pentekoste

• Ukristo Afrika na Asia

HISTORIA YA UKRISTO NA KANISA

Maudhui Makuu

• Mabadiliko ya mafundisho

• Mahusiano ya Kanisa na Serikali

• Changamoto za kisasa

• Ukuaji wa Ukristo duniani

Umuhimu wake Leo

• Kujifunza kutoka makosa ya zamani

• Kulinda imani ya kweli

• Kuongoza Kanisa kwa hekima

HITIMISHO

Theolojia ya Mfumo:

• Inajenga imani iliyo imara

• Inamwezesha Mkristo kujibu mafundisho potofu

• Inaleta ukomavu wa kiroho na kikanisa

Masomo haya:

• Yanajenga msingi wa imani

• Yanamwezesha mkristo kufundisha, kuhubiri na kuishi Neno

• Yanamfanya mwanafunzi kumjua Kristo kwa undani

A. MAADILI (ETHICS)

Maana ya Maadili

Maadili ni kanuni na misingi ya kuongoza tabia na maamuzi ya mwanadamu, yakitofautisha kati ya lililo jema na lililo baya. Katika theolojia, maadili hujengwa juu ya ufunuo wa Mungu na tabia yake.

Lengo la Somo la Maadili

• Kumwelekeza Mkristo kuishi maisha yanayompendeza Mungu

• Kusaidia kufanya maamuzi sahihi katika hali ngumu

• Kujibu changamoto za kijamii kwa mtazamo wa Kikristo

1. UTANGULIZI WA NADHARIA ZA MAADILI

(a) Maadili ya Kimaamrisho (Deontological Ethics)

• Hujikita katika sheria na wajibu

• Kitu ni chema kwa sababu Mungu au sheria inasema hivyo

• Mfano: Amri Kumi

(b) Maadili ya Matokeo (Consequentialism / Utilitarianism)

• Jambo hupimwa kwa matokeo yake

• “Jema ni linaloleta manufaa makubwa kwa wengi”

(c) Maadili ya Tabia (Virtue Ethics)

• Hujikita katika tabia ya mtu

• Msisitizo ni kuwa mtu mwema, si kutenda tu mema

(d) Maadili ya Sheria Asilia (Natural Law)

• Kuna maadili yaliyoandikwa katika dhamiri ya mwanadamu

• Yanapatikana kupitia akili na uumbaji

Mtazamo wa Kikristo

• Maadili ya Kikristo yanaunganisha:

  • Amri za Mungu

  • Tabia ya Kristo

  • Upendo na haki

2. MAADILI YA KIKRISTO NA MASUALA YA JAMII

(a) Haki ya Kijamii

• Usawa

• Kupinga unyonyaji

• Kutetea maskini na wanyonge

(b) Maadili ya Familia

• Ndoa

• Malezi ya watoto

• Uaminifu

(c) Maadili ya Kazi na Uchumi

• Uadilifu

• Uwajibikaji

• Kuepuka rushwa

(d) Maadili ya Siasa na Uongozi

• Uongozi wa utumishi

• Haki na amani

• Uadilifu

(e) Maadili ya Maisha

• Uhai ni mtakatifu

• Masuala ya utoaji mimba

• Euthanasia

3. CHANGAMOTO ZA MAADILI YA KISASA

(a) Utandawazi na Teknolojia

• Mitandao ya kijamii

• Faragha

• Uhalifu wa mtandaoni

(b) Maadili ya Jinsia

• Ndoa

• Ushoga

• Utambulisho wa kijinsia

(c) Bioethics

• Teknolojia ya uzazi

• Uhandisi wa vinasaba

• Chanjo

(d) Relativism ya Kimaadili

• “Kila mtu ana ukweli wake”

• Kukataa maadili ya kudumu

Jibu la Kikristo

• Kurudi kwenye Neno

• Upendo bila kuacha ukweli

• Hekima na neema

B. FALSAFA YA DINI (PHILOSOPHY OF RELIGION)

Maana ya Falsafa ya Dini

Falsafa ya Dini ni utafiti wa kimantiki na kiakili juu ya masuala ya imani, ikichunguza hoja kuhusu:

• Uwepo wa Mungu

• Maana ya imani

• Tatizo la uovu

• Uhusiano wa imani na akili

4. FALSAFA KWA WANAFUNZI WA THEOLOJIA

Umuhimu

• Hujenga uwezo wa kufikiri kwa kina

• Husaidia kujibu hoja za wasioamini

• Huwezesha kuelewa mafundisho ya theolojia

Matawi Muhimu

• Metaphysics – asili ya ukweli

• Epistemology – maarifa

• Logic – hoja sahihi

• Ethics – maadili

5. FALSAFA YA DINI (KWA UNDANI)

(a) Hoja za Uwepo wa Mungu

1. Hoja ya Kosmolojia – kila kitu kina chanzo

2. Hoja ya Mpangilio (Teleological)

3. Hoja ya Maadili

4. Hoja ya Ontolojia

(b) Tatizo la Uovu

• Ikiwa Mungu ni mwema na mwenye nguvu, kwa nini uovu upo?

• Majibu ya Kikristo:

  • Uhuru wa kuchagua

  • Anguko la mwanadamu

  • Kusudi la Mungu

(c) Imani na Akili

• Hazipingani

• Akili ina mipaka

• Ufunuo wa Mungu ni muhimu

(d) Lugha kuhusu Mungu

• Analogia

• Alama (symbols)

• Mafumbo

HITIMISHO

Masomo ya Maadili na Falsafa:

• Yanamwezesha Mkristo kuishi kwa uadilifu

• Yanamjenga kiongozi kufikiri kwa kina

• Yanaliwezesha Kanisa kujibu changamoto za dunia ya kisasa

1. HUDUMA YA USTADHARI (PASTORAL MINISTRY)

Maana

Huduma ya Ustadhari ni wito na kazi ya kuchunga watu wa Mungu, si kwa mamlaka ya kidikteta bali kwa upendo, mfano na unyenyekevu (1 Petro 5:2–3).

Majukumu ya Mchungaji

• Kulisha kondoo kwa Neno

• Kuwaombea waamini

• Kuwatembelea wagonjwa na wahitaji

• Kushauri na kuonya

• Kulinda kundi dhidi ya mafundisho ya uongo

Sifa za Mchungaji

• Maisha ya maombi

• Maadili mema

• Uvumilivu

• Unyenyekevu

• Uaminifu

Changamoto

• Kuchoka kiroho

• Migogoro ya kanisa

• Mizigo ya kihisia

2. UONGOZI WA KIKRISTO

Maana

Uongozi wa Kikristo ni uongozi wa utumishi, unaoiga mfano wa Yesu Kristo (Marko 10:45).

Kanuni za Uongozi wa Kikristo

• Kiongozi ni mtumishi

• Uongozi ni wito, si cheo

• Maadili yanatangulia vipawa

Mitindo ya Uongozi

• Uongozi wa utumishi

• Uongozi wa mfano

• Uongozi wa pamoja (team leadership)

Sifa za Kiongozi wa Kikristo

• Maono

• Uaminifu

• Unyenyekevu

• Nidhamu binafsi

3. HUDUMA YA KUSAMEHEANA & USHAURI (PASTORAL CARE & COUNSELING)

Maana

Ni huduma ya kuponya majeraha ya kihisia na kiroho kwa kutumia:

• Neno la Mungu

• Maombi

• Uelewa wa kisaikolojia

Aina za Ushauri

• Ushauri wa ndoa

• Ushauri wa vijana

• Ushauri wa msiba

• Ushauri wa dhambi na hatia

Kanuni za Ushauri wa Kikristo

• Siri (confidentiality)

• Upendo

• Ukweli

• Kumsikiliza kwa makini

Kusameheana

• Msingi wa uponyaji

• Mfano wa Kristo

• Huru kutoka chuki

4. SANAA YA KUHUBIRI (HOMILETICS)

Maana

Homiletics ni sayansi na sanaa ya kuandaa na kuwasilisha mahubiri ya Biblia kwa ufanisi.

Aina za Mahubiri

• Mahubiri ya kifungu (Expository)

• Mahubiri ya mada (Topical)

• Mahubiri ya simulizi (Narrative)

Hatua za Kuandaa Hubiri

1. Ufasiri wa kifungu

2. Kusudi la hubiri

3. Muundo (utangulizi, kiini, hitimisho)

4. Matumizi ya vitendo

Sifa za Mhubiri Bora

• Uaminifu kwa Maandiko

• Maisha safi

• Uelewa wa hadhira

• Unyenyekevu

5. THEOLOJIA YA VITENDO (PRACTICAL THEOLOGY)

Maana

Theolojia ya Vitendo ni kutumia theolojia katika maisha halisi ya Kanisa na jamii.

Maeneo Makuu

• Ibada

• Uongozi

• Huduma ya kijamii

• Uinjilisti

Mzunguko wa Theolojia ya Vitendo

• Tafakari

• Tathmini

• Utekelezaji

• Marekebisho

6. ELIMU YA KIKRISTO

Maana

Elimu ya Kikristo ni kufundisha imani kwa vizazi vyote, ili kukuza ukomavu wa kiroho.

Makundi Lengwa

• Watoto

• Vijana

• Watu wazima

Mbinu za Kufundishia

• Biblia

• Mijadala

• Mifano ya maisha

• Mafunzo ya vitendo

Lengo

• Uanafunzi

• Ukomavu wa imani

• Utii kwa Kristo

7. USIMAMIZI WA KANISA & KUANZISHA MAKANISA

Usimamizi wa Kanisa

• Mipango

• Fedha

• Rasilimali watu

• Uwajibikaji

Kuanzisha Makanisa (Church Planting)

Hatua

1. Maombi na wito

2. Utafiti wa eneo

3. Uongozi wa msingi

4. Uinjilisti

5. Nidhamu na ukuaji

Changamoto

• Rasilimali

• Utamaduni

• Uongozi

HITIMISHO

Masomo ya Huduma ya Kanisa na Uongozi:

• Yanajenga watumishi walio kamili

• Yanaliimarisha Kanisa kwa vitendo

• Yanamwezesha kiongozi kutenda kwa hekima na upendo

1. KIEBRANIA CHA KITAKATIFU (BIBLICAL HEBREW)

Maana na Umuhimu

Kiebrania cha Biblia ni lugha kuu ya Agano la Kale. Kujifunza Kiebrania humsaidia mwanafunzi:

• Kuelewa maana halisi ya maandiko

• Kuepuka makosa ya tafsiri

• Kufahamu kina cha lugha ya Mashariki ya Kati

Sifa za Kiebrania

• Huandikwa kutoka kulia kwenda kushoto

• Herufi 22

• Hakukuwa na vokali za maandishi ya awali (ziliwekwa baadaye)

Vipengele Muhimu

(a) Alfabeti ya Kiebrania

• Aleph hadi Tav

• Umuhimu wa herufi za mwisho

(b) Sarufi ya Kiebrania

• Vitenzi (Qal, Niphal, Piel n.k.)

• Nyakati na hali za vitenzi

• Jinsia (kiume/kike)

(c) Msamiati (Vocabulary)

• Maneno muhimu ya kiteolojia:

  • Elohim – Mungu

  • YHWH (Yahweh) – Bwana

  • Hesed – upendo wa agano

  • Ruach – roho/upepo

Umuhimu kwa Ufasiri

• Mashairi ya Zaburi

• Unabii

• Sheria

2. KIGIRIKI CHA BIBLIA (GREEK FOR EXEGESIS)

Maana na Umuhimu

Kigiriki cha Biblia (Koine Greek) ni lugha ya Agano Jipya. Ni muhimu kwa:

• Ufasiri sahihi wa Injili

• Uelewa wa barua za mitume

• Utafiti wa kina wa maandiko

Sifa za Kigiriki cha Biblia

• Alfabeti 24

• Mfumo sahihi wa sarufi

• Lugha ya kawaida ya Dola ya Kirumi

Vipengele Muhimu

(a) Alfabeti ya Kigiriki

• Alpha hadi Omega

(b) Sarufi ya Kigiriki

• Vitenzi (tense, voice, mood)

• Majina (kesi: nominative, genitive, dative, accusative)

(c) Msamiati wa Kiteolojia

• Logos – Neno

• Agape – upendo

• Charis – neema

• Pistis – imani

• Soteria – wokovu

Exegesis kwa Kutumia Kigiriki

• Uchambuzi wa neno moja

• Muktadha wa sentensi

• Mantiki ya kifungu

3. NJIA ZA UTAFITI WA THEOLOJIA

Maana

Utafiti wa Theolojia ni uchunguzi wa kitaaluma wa imani, maandiko na uzoefu wa Kanisa, kwa kutumia mbinu za kielimu.

Aina za Njia za Utafiti

(a) Utafiti wa Kibiblia

• Exegesis

• Hermeneutics

• Ulinganisho wa maandiko

(b) Utafiti wa Kihistoria

• Historia ya Kanisa

• Maendeleo ya mafundisho

(c) Utafiti wa Mfumo (Systematic)

• Mafundisho kwa mada

(d) Utafiti wa Kivitendo

• Kanisa na jamii

• Uchunguzi wa huduma

Hatua za Utafiti wa Theolojia

1. Kuchagua mada

2. Kuunda swali la utafiti

3. Mapitio ya maandiko (literature review)

4. Mbinu za utafiti

5. Uchambuzi wa data

6. Hitimisho na mapendekezo

Vyanzo vya Utafiti

• Biblia

• Vitabu vya kitaaluma

• Journals za theolojia

• Kamusi na lexicons

• Tafsiri na commentaries

Maadili ya Utafiti

• Uaminifu

• Kuepuka wizi wa kazi (plagiarism)

• Heshima kwa vyanzo

HITIMISHO

Masomo ya Lugha na Utafiti:

• Yanamwezesha mwanafunzi kufikia maandiko ya asili

• Yanajenga ufasiri sahihi

• Yanakuza theolojia iliyo imara na ya kitaaluma

1. DINI ZA ULIMWENGU (WORLD RELIGIONS)

Maana na Lengo

Somo hili huchunguza dini kuu za dunia kwa mtazamo wa kitaaluma na wa heshima, likilenga:

• Kuelewa imani za watu wengine

• Kujenga mazungumzo ya amani

• Kuwezesha ushuhuda wa Kikristo ulio na hekima

Dini Kuu Zinazojifunzwa

• Uyahudi – Agano, Torati, Masihi

• Uislamu – Qur’an, Muhammad, Nguzo Tano

• Uhindu – karma, dharma, moksha

• Ubuddha – mateso, njia nane

• Ukonfusio – maadili ya jamii

• Dini za Jadi za Kiafrika

Mbinu za Utafiti

• Historia

• Maandiko matakatifu

• Ibada na maadili

Umuhimu kwa Huduma

• Kuishi na kushuhudia kwa hekima

• Kuepuka migongano ya kidini

• Kujenga amani

2. UISLAMU NA USHIRIKIANO WA DINI

(Islam & Interfaith Studies)

Utangulizi wa Uislamu

• Chanzo chake (karne ya 7 BK)

• Muhammad kama nabii

• Qur’an kama kitabu kitakatifu

Nguzo Tano za Uislamu

1. Shahada

2. Swala

3. Zaka

4. Saumu

5. Hijja

Madhehebu

• Sunni

• Shia

Ulinganisho wa Kikristo na Kiislamu

• Mungu (Allah vs Utatu)

• Yesu (nabii vs Mwana wa Mungu)

• Wokovu (matendo vs neema)

Ushirikiano wa Dini (Interfaith Dialogue)

• Maana na lengo

• Mipaka ya ushirikiano

• Kulinda utambulisho wa Kikristo

Changamoto

• Uvunjifu wa imani

• Siasa na dini

• Ugaidi na taswira potofu

3. THEOLOJIA ZA KIAFRIKA (AFRICAN THEOLOGIES)

Maana

Theolojia za Kiafrika ni juhudi za:

• Kuelezea imani ya Kikristo kwa muktadha wa Afrika

• Kujibu maswali ya Kiafrika kwa Biblia

Aina za Theolojia za Kiafrika

(a) Theolojia ya Ukombozi

• Haki

• Uhuru

• Kupinga dhuluma

(b) Theolojia ya Utamaduni (Inculturation)

• Tamaduni za Kiafrika

• Mila na desturi

• Imani ya jadi

(c) Theolojia ya Maisha na Uhai

• Afya

• Ulinzi dhidi ya nguvu za giza

• Ukomavu wa jamii

Changamoto

• Kuepuka kuchanganya imani (syncretism)

• Kudumisha mamlaka ya Biblia

4. JINSIA NA DINI (GENDER & RELIGION)

Maana

Somo hili huchunguza nafasi ya jinsia katika dini, hasa:

• Wanawake na wanaume katika maandiko

• Uongozi wa kidini

• Usawa na haki

Masuala Muhimu

• Wanawake katika Biblia

• Uongozi wa wanawake kanisani

• Ndoa na familia

• Unyanyasaji wa kijinsia

Mitazamo ya Kiteolojia

• Mtazamo wa jadi

• Mtazamo wa usawa

• Feminist theology

Changamoto za Kisasa

• Ubaguzi

• Sauti ya wanawake kanisani

• Mabadiliko ya kijamii

5. DINI, VYOMBO VYA HABARI NA JAMII

(Religion, Media & Society)

Maana

Somo hili huchunguza mwingiliano kati ya dini, vyombo vya habari na jamii ya kisasa.

Maeneo Muhimu

• Mahubiri kupitia redio, TV, mtandao

• Mitandao ya kijamii

• Taswira ya dini kwenye vyombo vya habari

Fursa

• Uinjilisti wa kidijitali

• Elimu ya Kikristo mtandaoni

• Ushawishi wa kijamii

Hatari

• Mafundisho ya uongo

• Umaarufu kuliko ukweli

• Biashara ya dini

Majukumu ya Kanisa

• Maadili ya mawasiliano

• Uwajibikaji

• Ujumbe wa kweli kwa jamii

HITIMISHO

Masomo ya Chaguo:

• Yanapanua upeo wa mwanafunzi

• Yanamwandaa kufanya huduma katika dunia yenye utofauti

• Yanaliwezesha Kanisa kujibu maswali ya kisasa kwa hekima ya Biblia